Güzel olmak anlamındaki hüsn kelimesinden türemiş başkasına iyilik etmek ve yaptığı işi de güzel yapmak biçiminde iki anlamlı kelimeden "ihsan" ile ihsanda bulunan insana "muhsin" denmektedir.
Hz.Ali (RA) "İnsanlar işlerini insanla yapmalarına göre değer kazanır." der.
Yaptığını güzel yap, sevgi erdemiyle özverili ol diye insana seslenen evrensel fikrin ebedî olarak kıymeti azalmadan devam eder.
"Muhakkak ki Allah adaleti ve ihsanı emreder..." ile "İnsan ihsanın kuludur" atasözünün muhtevası çok belirgin.
İyilik ve güzellik değerinin yeterince farkına varılmadığı durumlarda "sevgi" ben merkezlidir.
İnsan gibi insan/adam gibi adam sadece ihsan ister ama varlığını fenalıklara borçlu olanlar için ihsan yokluk sebebidir.
"Gölge etme, başka ihsan istemem" diyen Diyojen gibileri de unutmamak gerekir.
Mickelange'a sorarlar:
-Davut heykeli nasıl ortaya çıktı?
- O zaten taşın içinde saklıydı. Ben fazlalıkları attım.
İnsan da kendini saran fenalıklardan arındığında temiz ve mükemmel bir kaliteye sahip olur.
Kaliteli insan ihtiyacı had safhada.
Sosyal bir varlık olan insanın korunma, topluluk oluşturma, çoğalma arzusu vardır. Farabi'ye göre erdemli toplumun üyeleri kendi yeteneklerini en iyi şekilde kullanarak mükemmel bir toplum kurabilir. İnsanı uysallaştıran şey kendi başına yetersizliğidir. İnsan muhtaç olmadığı durumlarda azgın, saldırgan olabilir. Aciz düştüğü durumlarda ise yardımlaşma ve güç birliği yapmak zorunda. Beslenmeye, temel ihtiyaç maddelerine, sevgiye, hürmete muhtaçtır.
İnsan iyiliğe de muhtaçtır.
İyiliğe ziyadesiyle iyilikle karşılık vermek erdemdir. Ancak yapılan iyiliğe açıkça karşılık beklemek Cemil Meriç'in ifadesiyle "rüşvettir."
İnsanlar da kendini esir eden bütün kötülükleri, fenalık ifrazatını, kıskançlık ve haset duygularını, kısacası şer sayılan herşeyi içinden atarlarsa ortaya ahlâklı, erdemli, vefalı, dürüst ve güvenilir bir ruhun vücut bulmuş hâli çıkar...
Maksat ihsan, iyilik, güzellik ise fenalıklardan arınanlar bu değerleri kazanırlar.
İhanet, terör, vandallık, ihtiras, kıskançlık, çekemezlik vb fenalıkların yanı sıra şahsi menfaatleri millet ve ülke menfaatlerinden önce gelenlere karşı devletin/iyi insanların tek aracı hukuk/adalet midir?
Millî, manevî, insanî ve bütün evrensel değerlerin korunması için çok etkili bir tepki gerekmez mi?
Türkiye bunu yapmalı…
Tahammül mülkünü yıkanlar için bir Hülâgü Han gerekmez inşallah...
İnsan ah insan!
Muhittin Gümüş
Tanrı Dağları'ndan selamlar
06.01.2026
