Akıl Penceremden: Türkiye’yi Birlikte Düşünmek
Hakikatle İlişkimizi Yeniden Düşünmek: Gerçeklik Parçalanırken Ortak Zemin
Hakikat zayıfladığında sadece bilgi değil, güven de çöker.
Kısa Hatırlatma
Bu hafta önce popüler kültürün değer üretme gücünü konuştuk. Ardından medyanın yalnızca aktarmadığını, aynı zamanda çerçevelediğini ve gündem oluşturduğunu değerlendirdik.
Bugün sorunun en derin katmanındayız: Hakikatle ilişkimizi nasıl kuruyoruz?
Çünkü mesele artık sadece “ne söylendiği” değil; neyin gerçek kabul edildiği.
Hakikat Neden Bu Kadar Tartışmalı Hale Geldi?
Bilgiye erişimin sınırlı olduğu dönemlerde sorun, eksiklikti. Bugün sorun, fazlalık.
Bilgi çok; fakat güven az.
Dijital çağda üç kırılma yaşandı:
1) Hız, doğruluğun önüne geçti
Bir haberin ilk paylaşanı olmak, doğru paylaşanı olmaktan daha fazla ödüllendiriliyor.
2) Görüntü bağlamdan koptu
Bir fotoğraf ya da kısa video, bağlamından koparıldığında bambaşka bir anlam üretebiliyor.
3) Algoritmalar kişisel gerçeklik üretiyor
Herkes kendi ilgi alanına ve dünya görüşüne göre filtrelenmiş bir bilgi akışı içinde yaşıyor.
Sonuç olarak aynı ülke içinde yaşayan insanlar, aynı olaya bakıp farklı “gerçeklikler” görebiliyor.
Bu durum sadece siyasal bir sorun değil; toplumsal bir güven meselesi.
Hakikat Zayıfladığında Ne Olur?
Hakikat, soyut bir felsefe tartışması değildir. Günlük hayatta karşılığı vardır.
Hakikat zayıfladığında:
Kurumlara güven azalır
Toplumsal diyalog sertleşir
Komplo düşüncesi yaygınlaşır
Manipülasyon kolaylaşır
Toplum, sürekli teyakkuz halinde yaşar.
Sürekli şüphe, sürekli gerilim üretir. Bu da toplumsal yorgunluk demektir.
Hakikat kaybı, uzun vadede sosyal sermayeyi eritir.
Ortak Gerçeklik Neden Hayati?
Bir toplumun birlikte yaşayabilmesi için herkesin aynı fikirde olması gerekmez.
Ama asgari bir ortak gerçeklik gerekir.
Örneğin:
Deprem gerçektir.
Ekonomik veri ölçülebilir bir alandır.
Bir olay ya yaşanmıştır ya yaşanmamıştır.
Bu temel zeminde uzlaşma kaybolursa, tartışma zeminini kaybederiz.
Hakikat olmadan özgürlük de sağlıklı işlemez.
Çünkü özgür tartışma, gerçekliğe dayanır.
Hakikatle Yeniden Sağlıklı Bir İlişki Kurmak Mümkün mü?
Mümkün. Ama bu bir refleks değil, bir kültür meselesidir.
Üç temel adım gerektirir:
1) Yavaşlama Kültürü
Anlık tepki yerine düşünme pratiği.
Hız çağında yavaşlamak bilinçli bir tercihtir.
2) Doğrulama Disiplini
Kaynağa bakmak, farklı görüşleri karşılaştırmak, veriyi kontrol etmek.
Doğrulama alışkanlığı, dijital çağın temel vatandaşlık becerisidir.
3) Dilin Ahlakı
Hakikat savunusu hakaretle yapılmaz.
Bağırmak, haklılığı artırmaz.
Yumuşak bir dil, daha güçlü bir akıl zemini kurar.
Hakikat ve Vicdan
Son tahlilde mesele sadece bilgi değildir.
Hakikatle ilişki, aynı zamanda vicdanla ilişkidir.
Kişi, kendi dünya görüşüne uymayan bir bilgiyi de değerlendirebiliyorsa;
kendi kanaatini sorgulayabiliyorsa;
yanıldığını kabul edebiliyorsa…
işte orada sağlıklı bir hakikat zemini oluşur.
Hakikat, çoğu zaman rahatlatıcı değil; düzelticidir.
Sonuç: Hakikat Toplumsal Barışın Altyapısıdır
Popüler kültür yönlendirir.
Medya çerçeveler.
Algı şekillenir.
Ama nihayetinde denge, bireyin aklı ve vicdanıyla kurulur.
Hakikat; güvenin, adaletin ve sağlıklı kamusal tartışmanın temelidir.
Hakikat zayıfladığında toplum gerilir.
Hakikat güçlendiğinde toplum nefes alır.
Bu haftayı kapatırken şunu söyleyebiliriz:
Gerçekliği savunmak, bir tarafı savunmak değildir.
Gerçekliği savunmak, birlikte yaşama imkânını savunmaktır.
Gelecek hafta, bu düşünsel zemini daha somut bir başlığa taşıyacağız:
2026’ya Bakarken – Ne öğrendik, neyi kaçırdık? Türkiye için gerçekçi bir yol haritası mümkün mü?
Cuma Selamı
Bugün Cuma… Haftanın telaşı içinde bir durak.
Kendimize, sözümüze ve niyetimize bakma zamanı.
Tüm kıymetli okuyucularımızın Cuma’sını gönülden tebrik ediyorum.
Hakikate daha yakın, dili daha yumuşak, kalbi daha huzurlu bir gün olsun.
Dr. Oğuz Poyrazoğlu
Milli Ses – Akıl Penceremden – Köşe Yazarı
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
E-posta: opoyrazoglu@gazi.edu.tr
#hakikat #ortakgerçeklik #algıyönetimi #dezenformasyon #dijitalçağ #medyaokuryazarlığı #toplumsalgüven #kamusaltartışma
