Akıl Penceremden: Türkiye’yi Birlikte Düşünmek
Türkiye’nin Bölgesel Rolü: Jeopolitiğin Kesişim Noktasında Stratejik Akıl
Haftaya giriş:
Bu hafta, Türkiye’nin dış politika ve güvenlik denklemine bakacağız: bölgesel rol, yeni ittifaklar ve kırılmalar, güvenlik algısının dönüşümü… Üç yazı boyunca, slogan yerine stratejik okuma; refleks yerine uzun vadeli akıl arayacağız.
Bölgesel rol “haritada” değil, kapasitede belirlenir
Türkiye’nin dış politikası konuşulurken sık yapılan hata şu: Coğrafyayı kader gibi sunmak. Oysa coğrafya tek başına sonuç üretmez; sonuç, o coğrafyada hangi kapasiteyle durduğunuzla ilgilidir.
Türkiye’nin bölgesel rolünü üç katmanda okumak daha gerçekçidir:
1. Güvenlik katmanı: Karadeniz’den Doğu Akdeniz’e, Orta Doğu’dan Kafkasya’ya uzanan geniş bir risk kuşağında “istikrar ihtiyacı” bitmiyor.
2. Jeoekonomi katmanı: Enerji, ticaret yolları, tedarik zincirleri ve finansman; diplomasinin dilini değiştiriyor.
3. Teknoloji katmanı: Siber alan, kritik altyapı güvenliği, istihbarat, savunma teknolojileri; dış politikayı doğrudan etkiliyor.
Bu üçünü birlikte okumadan “bölgesel rol” değerlendirmesi eksik kalır.
Dünya düzeni: “sert güç” geri döndü, ama tek başına yetmiyor
Son yıllarda, klasik güvenlik başlıkları yeniden sertleşti. Ancak yeni dönemde güvenlik yalnız sınır hattı değil; siber saldırılar, kritik altyapı, dezenformasyon, tedarik şokları ve toplumsal dayanıklılık gibi alanları da kapsıyor.
NATO’nun 2024 Washington Zirvesi Bildirgesi, bu dönüşümü açıkça yansıtıyor; özellikle siber alanın operasyonel boyutu ve ağ güvenliğini güçlendirecek yapıların kurulmasına dair vurgu dikkat çekiyor.
Bu, Türkiye açısından şu anlama geliyor: Bölgesel rol, artık “klasik diplomasi” kadar dayanıklılık ve teknoloji kapasitesi üzerinden de ölçülüyor.
Türkiye’nin bölgesel rolü: Arabuluculuk mu, denge mi, eksen mi?
Türkiye’nin diplomaside güçlü olduğu alanlardan biri, krizlerin içine konuşabilme ve farklı aktörlerle temas kurabilme kapasitesi. Bu kapasite zaman zaman “denge siyaseti” olarak görülür. Ancak sürdürülebilir olması için üç şeye ihtiyaç var:
· Öngörülebilirlik: Dost da rakip de Türkiye’nin temel reflekslerini kestirebilmeli.
· İlke–çıkar dengesi: İlkesiz çıkar, güven kaybettirir; çıkarsız ilke de etkisizleşebilir.
· Kurumsal akıl: Kişisel ve dönemsel refleksler yerine, kurumsal hafıza ve planlama.
Bu noktada önemli bir ayrım var: “Bölgesel rol” bazen sadece “çok konuşmak” sanılıyor. Oysa dış politika, konuşmaktan çok sonuç yönetimidir: risk azaltma, fırsat inşası, krizleri büyütmeme, gerektiğinde caydırıcılık.
Stratejik hedef: “Türkiye’nin güvenliği” ile “bölgesel istikrar”ı aynı cümlede kurmak
Türkiye’nin çevresinde istikrar zayıfladıkça iç güvenlik maliyetleri artar. Bu yüzden dış politika ile güvenlik politikası birbirinden ayrı değildir. Bu bağlam, NATO’nun son dönemde sıkça vurguladığı dayanıklılık (resilience) yaklaşımıyla da uyumludur: Güvenlik, yalnız askeri kapasite değil; toplumun, kurumların ve altyapının krizlere dayanma gücüdür.
Sonuç: Bölgesel rol, “tavrın” değil “tasarımın” işidir
Türkiye’nin bölgesel rolü; sert güç, yumuşak güç ve akıllı güç bileşimidir. Ama bunların hepsi, stratejik tasarımla anlamlı olur. Stratejik tasarım yoksa, bölgesel rol “anlık tepkiler” toplamına dönüşür.
Çarşamba yazısında, bu tasarımın en zor alanına geçeceğim: Yeni ittifaklar, yeni kırılmalar. Dünya çok kutuplu bir yapıya giderken, ittifaklar nasıl dönüşüyor; Türkiye bu değişimde hangi riskleri, hangi fırsatları taşıyor?
Yükseköğretimde bahar dönemi notu
Yükseköğretimde bahar dönemi başlarken; öğrencilerimize zihin açıklığı ve çalışma disiplini, akademik personelimize kolaylık ve verimli bir dönem, idari personelimize de huzurlu bir mesai diliyorum. Üniversite, sadece derslerin yürüdüğü yer değil; düşüncenin, araştırmanın ve ortak aklın geliştiği büyük bir emeğin adıdır. Hepimize hayırlı olsun.
Dr. Oğuz Poyrazoğlu
Milli Ses – Akıl Penceremden – Köşe Yazarı
Gazi Üniversitesi Öğretim Üyesi
E-posta: opoyrazoglu@gazi.edu.tr
#dışpolitika #Türkiye’ninbölgeselrolü #jeopolitik #dayanıklılık #NATO, #WashingtonZirvesi2024 #sibergüvenlik #stratejikakıl